Peelverhalen: Verbannen uit Peelland
In dit artikel:
In de gebieden rond Boekel en de oude Peel waren de precieze grenzen eeuwenlang onduidelijk, wat vanaf de 17de en 18de eeuw leidde tot voortdurende geschillen en sociale onrust. De dunbevolkte en moeilijk te controleren grenszone vormde een schuilplaats voor rondzwervende bedelaars, afgedankte Franse soldaten en bendes, maar leverde ook economische mogelijkheden: turfwinning, het hooien van schapen, imkerij en het steken van heideplaggen werden er uitgeoefend door lokale bevolking.
Na de Oostenrijkse Successieoorlog (1748) probeerde de Landheer van het Land van Ravenstein de Peelgronden bij Boekel te laten ontginnen. Dat stuitte op verzet van boeren die de heide als brandstof- en voedingsbron nodig hadden. Pas in 1923, dankzij burgemeester Leonardus Buskens, werden delen van de Boekelse woeste gronden daadwerkelijk in cultuur gebracht. Turfwinning leidde regelmatig tot ruzies over eigendomsrechten; een opvallend incident speelde zich af in 1749 toen Janus de Bok uit Beugen werd gearresteerd voor het stelen van een halve turfbank en nadien uit het Land van Cuyk en omliggende gebieden werd verbannen.
Grenzebepaling bleef problematisch: in de 17de/18de eeuw rekende men de grens met Wanroy in de richting van het huidige Peelkanaal, maar eind 18de eeuw verloor Boekel terrein aan het Land van Cuyk. In 1793 werd na bemiddeling de nieuwe gemeentegrens langs de lijn met Uden richting Gemert (de Grote Baan) vastgesteld; bewoners aan de overkant van die weg voelen zich nog steeds verbonden met Venhorst.
Autoriteiten reageerden periodiek op de overlast door zuiveringen en klopjachten. Archiefbronnen noemen acties in 1765 en een nieuw offensief eind 1787, toen talloze vreemdelingen, bedelaars zonder vergunning en ex-soldaten werden opgepakt en uit Peelland en de Meierij verbannen. Een indringend voorbeeld zijn Cornelis van Berlo en zijn dochter Johanna: na het verlies van hun broodwinning door brand raakten zij verstoken van middelen en werden uiteindelijk, met valse bedelbewijzen, opgepakt en vóór kerst 1787 weggewezen.
De reconstructie is gebaseerd op lokale archieven en protocollen (BHIC, Bosche protocollen) en werk van regionale onderzoekers, en toont hoe vage grenzen in de Peel sociale, economische en juridische problemen veroorzaakten.